TÂM VÀ TỰ TÍNH CỦA TÂM
Sogyal
Rinpoche
Cái thấy thực "cách
mạng" trong Phật giáo là, sự sống và chết ở ngay trong tâm, không đâu
khác. Tâm được xem như nền tảng phổ quát của kinh nghiệm – kẻ sáng tạo ra hạnh
phúc và đau khổ, kẻ sáng tạo ra cái ta gọi là sự sống và cái ta gọi là sự chết.
Có nhiều phương diện
của tâm nhưng có hai phương diện nổi bật hơn cả. Đầu tiên là cái tâm thông thường
mà người Tây Tạng gọi là Sem. Một bậc thầy đã định nghĩa :
Đó là cái tâm có khả
năng phân biệt, có ý thức về nhị nguyên – hoặc lấy hoặc bỏ một đối tượng bên ngoài
– đó là Tâm. Đó là cái có thể giao thiệp với một cái "khác" hoặc bất
cứ cái gì khác, được xem là sở tri (bị biết), khác với cái năng tri (người biết).
Sem là cái tâm suy nghĩ, tâm nhị nguyên, tâm phân biệt, chỉ có thể vận hành
tương quan với một điểm quy chiếu ở ngoài, bị nhận lầm và chỉ là một cái bóng
được chiếu ra.
Vậy Sem là cái tâm
suy nghĩ, đặt kế hoạch, ham muốn, vận động, cái tâm bừng lên trong cơn giận dữ,
tạo ra và say mê trong những đợt sóng tư duy và cảm xúc tiêu cực, cái tâm cứ
luôn phải quả quyết, đánh giá, và xác định lại hiện hữu của nó bằng cách cắt
xén, đặt tên, củng cố kinh nghiệm. Tâm thông thường (sem) là miếng mồi thụ động
di chuyển không ngừng theo ảnh hưởng bên ngoài, theo những khuynh hướng tập
quán và điều kiện: Những bậc thầy ví nó với ngọn đèn cầy đặt trước gió, phải bị
lay động bởi tất cả những ngọn gió của hoàn cảnh.
